Tak, pomimo, że ostatnią wolą ojca było przeniesienie (rozporządzenie swoim majątkiem) na rzecz tylko jednego z synów, ustawodawca przewidział możliwość dochodzenia poprzez instytucję zachowku, roszczenia pieniężnego od obdarowanego przez osobę pominiętą w testamencie, a która dziedziczyłaby na zasadach ustawowych.

Zgodnie z art. 991 § 1 kodeksu cywilnego: Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).

Z powyższego wynika, iż zarówno dzieciom, wnukom, jak i małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy przysługuje prawo do zachowku. Rozróżnienie polega jednak na sytuacji życiowej uprawnionego, gdyż osoba, która jest trwale niezdolna do pracy (dysponuje orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS) albo gdy zstępny (dziecko, wnuk) jest małoletni (nie ukończył 18 roku życia w chwili otwarcia spadku, tj. w chwili śmierci spadkodawcy), może domagać się 2/3 wartości udziału spadkowego, który przypadałby mu gdyby dziedziczył na podstawie ustawy (tj. bez testamentu). Z kolei w każdym innym przypadku udział ten wynosi 1/2.

Zgodnie z art. 931 § 1 kodeksu cywilnego: w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Z prezentowanego wynika, iż zarówno dzieci, jak i małżonek dziedziczą po spadkodawcy w częściach równych. Gdy w rodzinie po zmarłym pozostał małżonek oraz dwójka dzieci, wtedy każde z nich dziedziczy w udziale 1/3.

Tym samym w przypadku podanym w pytaniu, należy wskazać, iż pytający jak i jego brat na zasadach ustawowych po swoim ojcu dziedziczą po połowie, tj. 1/2 (w przypadku, gdy w momencie śmierci ojca nie miał on małżonki). W przypadku gdy wartość domu została wyceniona na 1 000 000 zł, wtedy każdy z braci dziedziczyłby prawo własności do nieruchomości w wysokości po 500 000 zł. Z uwagi na istniejący ważny testament po spadkodawcy prawo własności przypada w pełni jednemu z braci, z kolei drugi z nich może domagać się w przypadku braku wystąpienia przesłanek szczególnych (tj. całkowitej niezdolności do pracy jak i małoletniości) połowę z przysługującej mu na zasadach ustawowych połowy, tzn.

500 000 zł x 1/2 = 250 000 zł.

Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu (tj. jego ogłoszenia przez sąd lub notariusza, a nie śmierci spadkobiercy!).

Do roszczeń o zachowek wchodzą także wykonane przez spadkodawcę darowizny na rzecz osób trzecich, w tym spadkobierców (liczone do 10 lat wstecz od otwarcia spadku).

W sprawach o zachowek kluczowe jest przedstawienie dokumentów potwierdzających prawo do spadku, tj.:
• akt zgonu spadkodawcy,
• akt urodzenia lub małżeństwa występującego z roszczeniem o zachowek (celem udowodnienia pokrewieństwa ze spadkodawcą),
• postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia osoby, która otrzymała spadek,
• testament,
• dokumenty potwierdzające skład majątku po spadkodawcy jak i podanie jej szacunkowej wartości, np. odpis ksiąg wieczystych, dokumenty rejestracyjne pojazdów, wyciągi z kont bankowych spadkodawcy,
• umowy darowizny dokonane przez spadkodawcę,
• wezwanie do zapłaty skierowane do osoby zobowiązanej do wypłaty zachowku, jego uzupełnienia.

Opłata od wniesienia pozwu o zachowek, jest uregulowana w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i zgodnie z art. 13 ust. 1 ww. ustawy wynosi ona kolejno:
1) do 500 złotych - w kwocie 30 złotych;
2) ponad 500 złotych do 1500 złotych - w kwocie 100 złotych;
3) ponad 1500 złotych do 4000 złotych - w kwocie 200 złotych;
4) ponad 4000 złotych do 7500 złotych - w kwocie 400 złotych;
5) ponad 7500 złotych do 10 000 złotych - w kwocie 500 złotych;
6) ponad 10 000 złotych do 15 000 złotych - w kwocie 750 złotych;
7) ponad 15 000 złotych do 20 000 złotych - w kwocie 1000 złotych.

Gdy wartość przysługującego Państwu roszczenia wynosi powyżej 20 000 zł, opłata stanowi 5% wartości tego roszczenia, wartość ta nie może być jednak większa niż 100 000 zł. Inaczej mówiąc w przypadku, gdy przysługuje Państwu zachowek w wysokości 250 000 zł, opłata od wniesienia pozwu wynosi 12 500 zł.

Możliwe jest także zwolnienie w całości lub w części od ponoszenia kosztów sądowych, np. w zakresie opłaty od złożonego pozwu. W takim przypadku należy przedstawić stan majątkowy prowadzonego przez nas gospodarstwa domowego, tj. wykazać ile osób mieszka razem z osobą wnoszącą pozew, jakie osiągają zarobki, z jakiego tytułu, jakim majątkiem dysponują oraz jakie ciążą na nich zobowiązania.

W przypadku pytań, analizy Państwa sytuacji czy też zlecenia sprawy zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią prawną.

Zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

W sprawie o rozwód kluczowym dla sądu jest ustalenie czy w Państwa związku doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia. Kwestia pożycia jest tutaj rozpatrywana na trzech płaszczyznach:

• więź fizyczna – dotyczy ona sfery seksualnej między partnerami, dotyczy to przypadku gdy do współżycia między małżonkami nie dochodziło od kilku miesięcy – w sądownictwie przyjęło się, iż za bezpieczny okres na uznanie trwałego i zupełnego zerwania tej więzi wynosi ok. 6 miesięcy (choć nie jest to regułą!);
• więź duchowa (psychiczna) – dotyczy ona sfery emocjonalnej, tj. tego czy w dalszym ciągu darzymy naszego partnera zaufaniem, szacunkiem, uczuciem;
• więź gospodarcza – dotyczy ona sfery majątkowej, ekonomicznej w małżeństwie; przyjmuje się, iż do jej rozpadu dochodzi, gdy małżonkowie przestają prowadzić wspólnie gospodarstwo domowe (dokonywać wspólnie zakupów spożywczych, płacić rachunki za media, zarządzają finansami oddzielnie, nie dzielą się jak dotychczas obowiązkami domowymi, itp.); możliwe jest istnienie więzi gospodarczej pomimo braku wspólnego zamieszkiwania (np. z uwagi na pracę jednego z małżonków zagranicą), o zerwaniu tej więzi nie świadczy zatem czynnik zewnętrzny, lecz zmiana woli małżonka, iż nie chce w dalszym ciągu prowadzić wspólnego gospodarstwa domowego (np. zaprzestanie przekazywania pieniędzy na utrzymanie rodziny).

W przypadku gdy w Państwa ocenie doszło do zerwania łącznie trzech więzi, należy ustalić czy chcą Państwo wystąpić z powództwem o rozwód bez orzeczenia o winie czy też z orzeczeniem winy za rozkład pożycia małżeńskiego. Rozwód bez orzeczenia o winie stanowi z reguły najszybszy sposób do zakończenia trwającego małżeństwa. W tym przypadku strony zgodnie wnoszą o zaniechaniu orzekania co do winy. Tym samym rozstrzygnięcie sądu w świetle prawa będzie rozumiane w taki sposób, iż żadna ze stron nie zawiniła rozpadowi pożycia małżeńskiego. W tym przypadku sąd nie bada w trakcie postępowania kwestii winy co w znaczny sposób przyśpiesza rozpatrzenie Państwa sprawy oraz daje możliwość jej zakończenia nawet na pierwszej rozprawie. W przypadku orzeczenia o winie, sąd bada Państwa relacje od momentu zawarcia związku małżeńskiego do chwili orzekania, ustalając przyczyny rozpadu Państwa więzi. Należy przy tym pamiętać, iż wina za rozpad pożycia małżeńskiego nie jest stopniowalna, należy przez to rozumieć, iż nawet najmniejsze przewinienie w związku małżeńskim w ocenie sądu może zostać uznane za działanie przyczyniające się do rozkładu pożycia, a tym samym uznania, iż zarówno Państwo jak i drugi małżonek są winni rozpadu małżeństwa. Oprócz stwierdzenia rozpadu pożycia sąd orzeka również o wspólnym mieszkaniu małżonków, np. gdy ich jedyne możliwe miejsce zamieszkania stanowi wspólny lokal mieszkalny, dom.
W postępowaniu rozwodowym, gdy w związku małżeńskim strony mają dzieci, sąd orzeka także o:
• władzy rodzicielskiej,
• miejscu zamieszkania małoletnich dzieci przy jednym z rodziców,
• kontaktach,
• alimentach na małoletnie dzieci.

Przed wytoczeniem pozwu należy przygotować:
• odpis aktu małżeństwa,
• odpisu aktu urodzenia małoletnich dzieci (w przypadku ich posiadania),
• dowody poświadczające o winie małżonka za rozkład pożycia (np. wydruki wiadomości sms, nagrania, dokument, itp.).

Pozew o rozwód zarówno z orzeczeniem o winie jak i bez orzeczenia podlega opłacie w wysokości 600 zł.

Możliwe jest także zwolnienie w całości lub w części od ponoszenia kosztów sądowych, np. w zakresie opłaty od złożonego pozwu. W takim przypadku należy przedstawić stan majątkowy prowadzonego przez nas gospodarstwa domowego, tj. wykazać ile osób mieszka razem z osobą wnoszącą pozew, jakie osiągają zarobki, z jakiego tytułu, jakim majątkiem dysponują oraz jakie ciążą na nich zobowiązania.

W ramach postępowania rozwodowego, możliwe jest także uzyskanie przez jednego z małżonków świadczenia alimentacyjnego na swoje usprawiedliwione potrzeby.

Zgodnie z art. 60 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: >małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

Zgodnie z powyższym przepisem, małżonek ma prawo w przypadku gdy sąd nie orzekał o winie jak i w przypadku gdy orzeczono o rozkładzie pożycia z winy obojga, może domagać się od drugiego małżonka środków na utrzymanie w przypadku, gdy osoba ta znajduje się w niedostatku. Wysokość świadczenia alimentacyjnego ustala się na podstawie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego.

[kwestia usprawiedliwionych potrzeb oraz możliwości zarobkowych i majątkowych została omówiona w pytaniu o alimentach]

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 7 września 2000 r. o sygn. akt I CKN 872/00: W niedostatku znajduje się ten, kto nie może własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w całości lub w części; a usprawiedliwione potrzeby te takie, których zaspokojenie zapewni uprawnionemu normalne warunki bytowania, odpowiednie do jego stanu zdrowia i wieku.

Na kanwie powyższego orzeczenia Sądu Najwyższego przyjąć należy, iż stan niedostatku występuje, gdy osoba starająca się o alimenty od drugiego małżonka, pomimo swoich starań (np. podjęcie pracy), nie jest w stanie w pełni samodzielnie pokryć swoich kosztów życia.

Zgodnie z art. 60 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.

W przypadku orzeczenia o rozpadzie pożycia małżeńskiego z wyłącznej winy drugiego małżonka, osoba starająca się o alimenty, może wystąpić z takim roszczeniem w przypadku, gdy nie znajduje się w niedostatku, lecz w wyniku rozwodu doszło do istotnego pogorszenia jej sytuacji materialnej. Przez istotne pogorszenie należy rozumieć taki stan, w którym sytuacja niewinnego małżonka uległa pogorszeniu w sposób znaczny, lecz nie w sposób na tyle daleko idący, który pozwala na przyjęcie stanu niedostatku. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 28 października 1980 r. o sygn. akt III CRN 222/80 wskazał, iż: Orzekając o żądaniu małżonka niewinnego zasądzenia alimentów na podstawie art. 60 § 2 k.r.o. sąd powinien porównać sytuację, w jakiej małżonek niewinny znajdzie się po rozwodzie, z sytuacją, w jakiej by się znajdował, gdyby pożycie małżonków funkcjonowało prawidłowo.

W świetle powyższego orzeczenia Sądu Najwyższego punktem wyjścia dla oceny możliwości dochodzenia alimentów od byłego małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozwodu jest porównanie Państwa sytuacji materialnej w trakcie trwania małżeństwa, kiedy to rodzina funkcjonowała w sposób prawidłowy, z sytuacją po rozwodzie, w której to małżonek niewinny utrzymuje się samodzielnie, a jego stopa życiowa uległa istotnemu pogorszeniu.

W przypadku pytań, analizy Państwa sytuacji czy też zlecenia sprawy zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią prawną.

Jest to kwestia indywidualna, zależna od rodzaju sprawy, momentu przystąpienia oraz stopnia skomplikowania.

Jeżeli chodzi o udzielenie jednorazowej porady prawnej w Państwa sprawie, koszt usługi wynosi od 300 do 400 zł +VAT.

W przypadku prowadzenia Państwa sprawy przed Sądem jako profesjonalny pełnomocnik w sprawie o:
• Zapłatę, prawo rzeczowe i posiadanie:
o do 10 000 zł – 2000 zł + VAT,
o od 10 000 zł do 50 000 zł – 3600 zł + VAT,
o od 50 000 zł do 200 000 zł – 5400 zł + VAT,
o od 200 000 zł do 2 000 000 zł – 10 800 zł +VAT,
o od 2 000 000 zł do 5 000 000 zł – 15 000 zł +VAT,
o od 5 000 000 zł – 25 000 zł + VAT;
• Rozwód: od 3000 zł do 4600 zł + VAT;
• Alimenty: od 2000 zł do 2500 zł + VAT;

Powyższe stawki nie stanowią oferty w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, a stanowią jedynie przykładowe stawki w rozumieniu art. 71 kodeksu cywilnego.